مسائل عمومى دوران خلفاى نخست وضعيت دينى و علمى فرهنگ مكه در پرتو دين تازه ، رو به گسترش نهاد و به رغم آن كه قبايل عرب در بسيارى از نواحى جزيرة العرب پس از رحلت رسول صلى الله عليه و آله تمايل به ارتداد داشتند و اگر اقدام ابوبكر نبود اين واقعه رخ مىداد ، اما مكه بر آنچه ياد گرفته بود استوار ماند . زمانى كه شمار زيادى از مردم مكه براى تأديب مرتدانِ از قبايل ، از مكه بيرون رفتند يا براى انجام كار در مدينه در كنار خانهء خليفه ، عازم اين شهر شدند ، بسيارى از شيوخ شهر بر پايهء همان چه قرآن به آنان تعليم داده بود ، در مكه ماندند . جوانان هم به آموختن آيات قرآنى پرداختند و به تدريج شمار كاتبانى كه به تدوين و نگارش آيات حفظ شده از سوى شيوخ صحابه و بزرگان از مهاجرين مىپرداختند بيشتر و بيشتر شد . در اين وقت مسجد الحرام پر از رجال حديث و قاريان و اصحاب فتوا بود و در مجالس آنان در تفسير آيات قرآن و مقارنهء ميان آنها و آنچه از لغت عربى مىشناختند ، گفتگو مىشد . اين حلقات علمى در وقت حج بيشتر مىشد و زمانى كه يكى از صحابهء معروف كه فراوان در محفل رسول صلى الله عليه و آله رفت و آمد كرده بود از مدينه به مكه مىآمد ، بهره‌گيرى علمى از او فزونى مىيافت . بُعد اجتماعى مهاجرت مردمان مكه به نقاط ديگر ، در اين دوره به خاطر فتوحات گسترش يافت ، ثروت آنان بيشتر شد و سرمايه‌هايى كه بسيار بيش از چيزى بود كه زمان رسول صلى الله عليه و آله وجود